Πότε και με ποια κριτήρια θεωρείται για τους μαρξιστές ένας πόλεμος δίκαιος και πότε άδικος;
«Θάνατος στον παγκόσμιο ιμπεριαλισμό» […] Ο μαρξισμός κάνει μια
τέτοια ανάλυση και λέει: αν «η πραγματική ουσία» του πολέμου συνίσταται,
λόγου χάρη, στην αποτίναξη του αλλοεθνικού ζυγού (πράγμα που είναι
τυπικό κυρίως για την Ευρώπη του 1789-1871), τότε ο πόλεμος είναι
προοδευτικός από την πλευρά του καταπιεζόμενου κράτους ή έθνους. Αν «η
πραγματική ουσία» του πολέμου είναι το ξαναμοίρασμα των αποικιών, η
διανομή της λείας, η αρπαγή ξένων εδαφών (τέτοιος είναι ο πόλεμος του
1914-1916), τότε η φράση για υπεράσπιση της πατρίδας είναι «καθαρή
εξαπάτηση του λαού».
Πώς, όμως, να βρούμε την «πραγματική ουσία» του πολέμου, πώς να τον
ορίσουμε; Ο πόλεμος είναι συνέχιση της πολιτικής. Πρέπει να μελετήσουμε
την προπολεμική πολιτική, την πολιτική που οδηγεί και οδήγησε στον
πόλεμο. Αν η πολιτική ήταν ιμπεριαλιστική, δηλαδή αν υπεράσπιζε τα
συμφέροντα του χρηματιστικού κεφαλαίου, λήστευε και καταπίεζε αποικίες
και ξένες χώρες, τότε και ο πόλεμος που πηγάζει απ’ αυτή την πολιτική
είναι ιμπεριαλιστικός πόλεμος. Αν η πολιτική ήταν εθνικοαπελευθερωτική,
δηλαδή αν έκφραζε ένα μαζικό κίνημα ενάντια στον εθνικό ζυγό, τότε ο
πόλεμος που πηγάζει από μια τέτοια πολιτική είναι εθνικοαπελευθερωτικός
πόλεμος.